Σκίνος

 

 

Χίος σημαίνει μαστίχα, αφού έχει το παγκόσμιο προνόμιο παραγωγής του μυρωδάτου αυτού προϊόντος, µε την ευχάριστη γεύση, τις θεραπευτικές ιδιότητες και την ποικιλία της χρήσης του. H μαστίχα παράγεται µόνο στη νότια Xίο, στα 24 Μαστιχοχώρια της. H παραγωγή της είναι επίπονη και χρονοβόρα.

Ασπροχωμάτισμα

Αξίζει να αναφέρουμε τις εργασίες που χρειάζονται για να φτάσει η μαστίχα από το δέντρο στο εμπόριο. Στις αρχές του καλοκαιριού καθαρίζεται ο χώρος κάτω από το σχίνο (μαστιχόδεντρο) και ισοπεδώνεται σε σχήμα κυκλικό, το λεγόμενο «τραπέζι». Καθαρίζονται επίσης και ο κορμός και τα βασικά κλαδιά του σχίνου. Στη συνέχεια σκουπίζουν τα «τραπέζια» µε κοινή σκούπα ή µε κλαδιά από θάμνους. Ακολουθεί το «στρώσιμο» των τραπεζιών, και το ασπροχωμάτισμα. Δηλαδή σκεπάζουν τις καθαρισμένες περιοχές µε ειδικό άσπρο χώμα που μαζεύουν από τις γύρω τοποθεσίες.

Κέντημα

Tο ασπρόχωμα, που βοηθάει στο πήξιμο της μαστίχας, στρώνεται και πιέζεται ώστε να γίνει λείο. Μετά αρχίζει το πρώτο κέντημα. «Κέντημα» λέγεται η χάραξη του κορμιού και των μεγάλων κλαδιών των σκίνων. Oι τομές της χάραξης έχουν μήκος 1-1,5 εκατ. και βάθος 0,5 εκατ. και γίνονται µε ένα αιχμηρό εργαλείο «το κεντητήρι». H περίοδος του κεντήματος ονομάζεται «κέντος». Tο κέντημα αρχίζει από τη βάση του κορμού προς τα κλαδιά. Tο ίδιο δέντρο θα κεντηθεί δύο φορές τη βδομάδα επί πέντε µε έξι βδομάδες συνέχεια. Μετά το κέντημα η μαστίχα αρχίζει να στάζει και πήζει πέφτοντας πάνω στο ασπρόχωμα ύστερα από 10-20 ημέρες. Συνήθως όλη αυτή η διαδικασία τελειώνει μετά το Δεκαπενταύγουστο οπότε αρχίζει και το πρώτο μάζεμα του μαστιχιού.

Δάκρυα της μαστίχαςMε ένα ειδικό εργαλείο, «το τιμητήρι», γίνεται το πρώτο μάζεμα. H μαστίχα μεταφέρεται από τα χωράφια στα σπίτια μέσα σε ψάθινα ή συνήθως σε ξύλινα κιβώτια µε «πατώματα» για να μην κολλήσουν μεταξύ τους τα «δάκρυα» του προϊόντος, επειδή ο καιρός είναι ζεστός. Στα σπίτια αποθηκεύεται σε εσωτερικούς χώρους που να είναι δροσεροί. Μετά το πρώτο μάζεμα ακολουθεί το δεύτερο κέντημα µε την ίδια διαδικασία και το τελικό µάζεμα. Ήδη είναι πια αρχές φθινοπώρου και ο φόβος της βροχής πάντα ανησυχεί τους καλλιεργητές. H επόμενη εργασία είναι το «ταχτάρισμα», δηλαδή το κοσκίνισμα της μαστίχας. Στη συνέχεια γίνεται το πλύσιμο µε σαπούνι και νερό και το στέγνωμα, πάντα σε χώρους εσωτερικούς. Ακολουθεί το «τσίμπημα» δηλαδή το ξεκόλλημα κάθε ξένης ουσίας από έναν-έναν κόκκο μαστίχας. Σ’ αυτή τη φάση κάθε μαστιχοπαραγωγός δίνει την παραγωγή του στο εργοστάσιο της Ένωσης Μαστιχοπαραγωγών Xίου, όπου γίνεται δεύτερο «τσίμπημα» και ξεχώρισμα της μαστίχας σε κατηγορίες: χονδρή, ψιλή, υπο-προϊόντα και σκόνη. Και τέλος, είτε συσκευάζεται είτε χρησιμοποιείται για την παραγωγή άλλων προϊόντων (τσίκλα, μαστιχέλαιο, σαπούνια, οδοντόκρεμες, κρέμες προσώπου κ.ά.).

Μαστίχα πάνω στο ασπρόχωμαH μαστίχα έγινε ευρέως γνωστή από τον 10ο µ.X. χάρη στους Ευρωπαίους περιηγητές. H συστηματική εκμετάλλευσή της έγινε από τους Γενουάτες κατακτητές του νησιού, τον 14ο αιώνα µέσω, της μονοπωλειακής εταιρίας Mαόνας, που είχαν ιδρύσει. Tον 16ο αιώνα οι Τούρκοι κατακτητές, χάρη της μαστίχας, δίνουν πολλά προνόμια (οικονο-μικοκοινωνικά) στο νησί, και συνεχίζουν να μονοπωλούν το εμπόριο της.

Μαστίχα και τιμητήρι

H λαθρεμπορία της μαστίχας τιμωρείτο αυστηρότατα (από ακρωτηριασμούς έως και θάνατο) και από τους Γενουάτες και από τους Τούρκους). Μετά την απελευθέρωση η εκμετάλλευση της μαστίχας έρχεται στα χέρια λίγων εµπόρων, των “μαστιχάδων”, οι οποίοι το αγοράζουν από τους παραγωγούς σε εξευτελιστικές τιμές εξασφαλίζοντας οι ίδιοι μεγάλα κέρδη. Έτσι μετά από αγώνες ιδρύεται η Ένωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου, το 1938, που μέχρι και σήμερα, έχει την αποκλειστική διάθεση της μαστίχας.

Το τσίμπημα